पोर्टफोलिओ डायव्हर्सिफिकेशन म्हणजे काय?

What is portfolio diversification?

लहानपणी लपाछपी खेळायची वेळ आठवते? प्रत्येकाने घरात वेगवेगळ्या ठिकाणी लपण्याची आदर्श रणनीती होती. अशा प्रकारे एक-दोन जण बाद झाले तरी बाकीच्यांना खेळ जिंकण्याची संधी होती. थोडक्यात, विविधीकरण हेच आहे.

पोर्टफोलिओ विविधीकरण म्हणजे पोर्टफोलिओमधील एकूण जोखीम कमी करण्यासाठी तुमचे पैसे वेगवेगळ्या मालमत्ता वर्ग आणि सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवण्याची प्रक्रिया आहे .

जर तुम्ही तुमचे सर्व पैसे एकाच सिक्युरिटीमध्ये गुंतवले तर काय होईल याची कल्पना करा. जोपर्यंत स्टॉकची कामगिरी चांगली आहे तोपर्यंत सर्व काही छान होईल. पण जर बाजाराने अचानक यू-टर्न घेतला तर तुम्ही तुमची संपूर्ण गुंतवणूक एका झटक्यात गमावू शकता.

लपाछपीच्या खेळातली सगळी मुलं एकाच ठिकाणी लपून बसतात तेव्हा काय होतं. साधक बघत आला की सगळे पकडले जातात आणि खेळ संपतो.

पोर्टफोलिओ विविधीकरणाचा उद्देश

तुमच्या गुंतवणुकीवरील जोखीम कमी करणे हा पोर्टफोलिओ विविधीकरणाचा मूलभूत उद्देश आहे; विशेषतः प्रणालीगत धोका.

अनसिस्टमॅटिक जोखीम – विशिष्ट जोखीम म्हणूनही ओळखले जाते – जो विशिष्ट कंपनी किंवा बाजार विभागाशी संबंधित असतो. तुमच्या पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणून, हीच जोखीम तुम्हाला कमी करण्याची आशा आहे. अशा प्रकारे, तुमच्या सर्व गुंतवणुकीवर बाजारातील घडामोडींचा समान परिणाम होणार नाही.

तुमच्या पोर्टफोलिओमध्ये विविधता कशी आणायची?

पोर्टफोलिओ वैविध्य हे गुंतवणुकीचे मुख्य तत्व आहे आणि उत्तम जोखीम व्यवस्थापनासाठी महत्वाचे आहे. विविधतेचे अनेक फायदे आहेत. तथापि, ते सावधगिरीने केले पाहिजे. तुम्ही तुमच्या पोर्टफोलिओमध्ये प्रभावीपणे विविधता कशी आणू शकता ते येथे आहे:

  • तुमची गुंतवणूक पसरवा

इक्विटीमध्ये गुंतवणूक करणे चांगले आहे परंतु याचा अर्थ असा नाही की तुम्ही तुमची सर्व संपत्ती एकाच शेअरमध्ये किंवा एकाच क्षेत्रात टाकावी. हेच तुमच्या मुदत ठेवी, म्युच्युअल फंड किंवा सोन्यासारख्या इतर पर्यायांमधील गुंतवणुकीवर लागू होते.

उदाहरणार्थ, तुम्ही सहा समभागांमध्ये गुंतवणूक करू शकता. पण जर संपूर्ण बाजार अचानक कोसळला तर तुम्हाला अडचण येऊ शकते. जर साठा उत्पादनासारख्या एकाच क्षेत्राशी संबंधित असेल तर ही समस्या आणखी वाढेल. कारण एका मॅन्युफॅक्चरिंग स्टॉकच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम करणारी कोणतीही बातमी किंवा माहिती इतर स्टॉकवर काही ना काही प्रकारे परिणाम करू शकते.

त्यामुळे, तुम्ही समान मालमत्ता निवडली तरीही, तुम्ही विविध क्षेत्रांमध्ये आणि उद्योगांमध्ये गुंतवणूक करून विविधता आणू शकता. फार्मास्युटिकल्स, इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी (IT), ग्राहकोपयोगी वस्तू, खाणकाम, वैमानिकी, ऊर्जा आणि यासारख्या रोमांचक संधींचा शोध घेण्यासाठी अनेक विविध उद्योग आणि क्षेत्रे आहेत.

  • गुंतवणुकीचे इतर मार्ग शोधा

तुम्ही तुमच्या पोर्टफोलिओमध्ये इतर गुंतवणूक पर्याय आणि मालमत्ता देखील जोडू शकता . म्युच्युअल फंड, बाँड्स, रिअल इस्टेट आणि पेन्शन प्लॅन ही इतर गुंतवणूक आहेत ज्यांचा तुम्ही विचार करू शकता. तसेच, सिक्युरिटीज जोखमीमध्ये भिन्न आहेत याची खात्री करा आणि बाजारातील भिन्न ट्रेंडचे अनुसरण करा.  

बाँड आणि इक्विटी मार्केटमध्ये विरोधाभासी हालचाल होत असल्याचे सर्वसाधारणपणे दिसून आले आहे. त्यामुळे, या दोन्ही मार्गांमध्ये गुंतवणूक करून, तुम्ही एका बाजारातील कोणतेही नकारात्मक परिणाम दुसऱ्या बाजारात सकारात्मक हालचालींद्वारे ऑफसेट करू शकता. अशाप्रकारे, तुम्ही हे सुनिश्चित करू शकता की तुम्ही गमावलेल्या स्थितीत नाही.

  • इंडेक्स किंवा बाँड फंडांचा विचार करा

मिक्समध्ये इंडेक्स किंवा बाँड फंड जोडणे, एक योग्य वैविध्यपूर्ण धोरण आपल्या पोर्टफोलिओला आवश्यक स्थिरता प्रदान करते. तसेच, इंडेक्स फंडांमध्ये गुंतवणूक करणे अत्यंत किफायतशीर आहे कारण सक्रियपणे व्यवस्थापित फंडांच्या तुलनेत शुल्क खूपच कमी आहे.

त्याच वेळी, बाँड फंडामध्ये गुंतवणूक केल्याने तुमचा पोर्टफोलिओ बाजारातील अस्थिरता आणि अनिश्चिततेपासून बचावतो आणि बाजारातील अस्थिरतेदरम्यान नफा नष्ट होण्यापासून रोखतो.

  • तुमचा पोर्टफोलिओ तयार करत रहा

हे आणखी एक पोर्टफोलिओ विविधीकरण धोरण आहे. तुम्हाला वेगवेगळ्या मालमत्ता वर्गांमध्ये गुंतवणूक करून, इक्विटी, कर्ज आणि निश्चित परतावा साधनांमध्ये गुंतवून तुमचा पोर्टफोलिओ तयार करणे आवश्यक आहे. या दृष्टिकोनाचा अवलंब केल्याने तुम्हाला अस्थिरता अधिक चांगल्या प्रकारे चालविण्यात मदत होते.

तसेच, जर तुम्ही म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करत असाल तर, SIP मार्गाचा अवलंब करणे उचित आहे कारण ते तुम्हाला बाजार चक्रांमध्ये गुंतवलेले राहण्यास आणि रुपयाच्या सरासरी खर्चाच्या संकल्पनेतून फायदा मिळवण्यास मदत करते.

  • केव्हा बाहेर पडायचे ते जाणून घ्या

पोर्टफोलिओ डायव्हर्सिफिकेशनमध्ये तुम्हाला तुमच्या गुंतवणुकीतून बाहेर पडण्याची वेळ जाणून घेणे देखील आवश्यक आहे. तुम्ही गुंतवलेल्या मालमत्ता वर्गाने दीर्घ कालावधीपर्यंत कामगिरी केली नसेल आणि त्याच्या मूलभूत संरचनेत तुमच्या उद्दिष्टांशी आणि जोखमीच्या क्षमतेशी जुळणारे कोणतेही बदल झाले नसतील, तर तुम्ही बाहेर पडणे आवश्यक आहे.

तसेच, लक्षात घ्या की जर तुम्ही मार्केट-लिंक्ड इन्स्ट्रुमेंटमध्ये गुंतवणूक केली असेल, तर अल्पकालीन अस्थिरतेनंतर बाहेर पडू नका.

  • कमिशनवर लक्ष ठेवा

याकडे लक्ष देण्याची आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट आहे. तुम्ही एखाद्या प्रोफेशनलच्या सेवा घेत असाल तर, घेतलेल्या सेवांच्या बदल्यात तुम्ही भरत असलेले शुल्क पहा.

हे अत्यावश्यक आहे कारण कमिशन शेवटी अंतिम परताव्यावर टोल घेऊ शकतात. उच्च कमिशन तुमचा नफा खाऊ शकतो.

 

विविधीकरणाचे साधक आणि बाधक

आता तुम्हाला विविध पोर्टफोलिओ डायव्हर्सिफिकेशन स्ट्रॅटेजीज माहीत आहेत, चला त्याचे फायदे आणि तोटे पाहू.

विविधीकरणाचे फायदे

  • तुमचा पोर्टफोलिओ चांगला शॉक-प्रूफ बनवतो

विविधीकरणाचा हा एक मोठा फायदा आहे. एक चांगला वैविध्यपूर्ण पोर्टफोलिओ बाजारातील मंदीच्या वेळी झटके अधिक चांगल्या प्रकारे शोषू शकतो. तुम्ही वेगवेगळ्या मालमत्ता वर्गात गुंतवणूक करता तेव्हा जोखीम चांगल्या प्रकारे पसरलेली असते.

तसेच, एका मालमत्ता वर्गाची गैर-कार्यक्षमता वेगळ्या मालमत्ता वर्गाद्वारे भरून काढली जाते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, एका चांगल्या वैविध्यपूर्ण पोर्टफोलिओसह, तुम्ही तोटा अधिक चांगल्या पद्धतीने भरून काढू शकता.

  • उत्तम हवामान बाजार चक्र

प्रत्येक अर्थव्यवस्था एका चक्रातून जाते. एका चक्रादरम्यान, बाजार वर जातात, स्थिर होतात, खाली येतात आणि पुन्हा वर जातात. पोर्टफोलिओ वैविध्यतेसह, तुम्ही चांगले हवामान बाजार चक्र आणि त्याच्या तेजीच्या धावपळीतून फायदा मिळवू शकता.

तसेच, जेव्हा बाजार चढते तेव्हा क्रॅश झाल्यानंतर, ते तुम्हाला रॅलीतून फायदा होण्यास मदत करते. तथापि, एका मालमत्ता वर्गाकडे लक्ष केंद्रित केलेल्या नॉन-डायव्हर्सिफाइड पोर्टफोलिओसह असे नाही.

  • जोखीम-समायोजित परतावा वाढवा

पोर्टफोलिओ विविधीकरणाचा हा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा आहे. जेव्हा दोन पोर्टफोलिओ समान परतावा देतात, तेव्हा वैविध्यपूर्ण पोर्टफोलिओ एकाग्रतेपेक्षा कमी जोखीम घेतात. नंतरचे पूर्वीपेक्षा अधिक अस्थिर असेल.

त्यामुळे, चांगल्या जोखीम-समायोजित परताव्यासाठी, मालमत्ता वर्गांमध्ये गुंतवणूक करणारा वैविध्यपूर्ण पोर्टफोलिओ असणे आवश्यक आहे.

  • इतर क्षेत्रांमध्ये सध्याच्या वाढीच्या संधींचा लाभ घ्या

जेव्हा तुम्ही वेगवेगळ्या सेक्टरमध्ये वेगवेगळ्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करता तेव्हा तुम्ही त्यामध्ये असलेल्या वाढीच्या संधीचा फायदा घेऊ शकता. उदाहरणार्थ, उशिरा सोन्याने नेत्रदीपक परतावा दिला आहे आणि ज्यांना पिवळ्या धातूचा संपर्क आहे त्यांनी लक्षणीय नफा कमावला आहे.

जेव्हा एक क्षेत्र दुस-यापेक्षा जास्त कामगिरी करते तेव्हा बाजारांमध्ये एक चक्र दिसून येते आणि जेव्हा तुमच्याकडे या क्षेत्राचे प्रदर्शन असेल तेव्हाच तुम्ही त्याचा फायदा घेऊ शकता.

  • स्थिरता आणि मनाची शांती प्रदान करते

वैविध्यपूर्ण धोरणाचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा हा आहे की ते तुमच्या पोर्टफोलिओला अत्यंत आवश्यक स्थिरता आणि मन:शांती देते जसे तुम्हाला माहिती आहे, ते मंदीचा अधिक चांगल्या प्रकारे सामना करू शकते. अधिक अपेक्षित परताव्यासह, ते गुंतवणुकीतील भावनिक भाग कमी करते, जे इच्छित ध्येय साध्य करण्यासाठी आवश्यक असते.

विविधीकरणाचे तोटे

  • जा ओव्हरबोर्ड

काहीवेळा पोर्टफोलिओ विविधीकरणाच्या नावाखाली, गुंतवणूकदार जास्त प्रमाणात जातात आणि त्यांना आवश्यक नसलेल्या अनेक मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करतात.

उदाहरणार्थ, अनेकदा गुंतवणूकदार समान स्टॉक असलेल्या अनेक इक्विटी फंडांमध्ये गुंतवणूक करतात. यामुळे पोर्टफोलिओ फुलतो आणि परतावा कमी होतो.

  • कर गुंतागुंत

विविधतेचा हा आणखी एक मोठा तोटा आहे. कर रचना मालमत्ता वर्गांमध्ये भिन्न असते आणि त्यांची खरेदी आणि विक्री केल्याने मोठ्या गुंतागुंत होऊ शकतात. उदाहरणार्थ, इक्विटी म्युच्युअल फंडाची कर रचना डेट फंडांपेक्षा वेगळी असते. त्याचप्रमाणे, बँक एफडीच्या उत्पन्नावर रिअल इस्टेटपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने कर आकारला जातो.

म्हणून, वेगवेगळ्या मालमत्ता वर्गांमध्ये गुंतवणूक करताना तुम्हाला विविध कर संरचनेची माहिती असणे आवश्यक आहे.

  • अज्ञात मालमत्तेत गुंतवणूक करण्याचा धोका

काहीवेळा, विविधीकरणाच्या नावाखाली, तुम्ही तुमच्यासाठी अज्ञात असलेल्या मालमत्तेत गुंतवणूक करू शकता. त्या मालमत्तेमध्ये गुंतवणूक करणे देशात कायदेशीर नसल्यास तुम्ही सावध होऊ शकता. तसेच, अज्ञात मालमत्तेत गुंतवणूक केल्याने दीर्घकाळात भांडवल गमावले जाऊ शकते, ज्यामुळे तुमच्या एकूण पोर्टफोलिओचा परतावा कमी होतो.

  • गुंतवणुकीला गुंतागुंत करू शकते

जेव्हा तुम्ही खूप वैविध्य आणता तेव्हा ते गुंतवणुकीला गुंतागुंत करू शकते. पुढे जाण्यापूर्वी, तुम्हाला मालमत्ता वर्गाची रचना आणि कार्य समजून घेणे आवश्यक आहे आणि हे खूप जास्त कार्य असू शकते.

दुसरीकडे, जेव्हा तुम्ही केवळ काही मालमत्ता वर्गांमध्ये गुंतवणूक करता, तेव्हा गुंतागुंत खालच्या बाजूला असते.

  • मिस्ड विंडफॉल्स

पोर्टफोलिओ वैविध्यतेचा आणखी एक तोटा असा आहे की जर एकाच क्षेत्रामध्ये वाढ होत असेल, तर तुम्ही त्यातून पूर्ण नफा मिळवण्यापासून वंचित राहू शकता.

भूतकाळात अनेकदा, गुंतवणूकदारांनी खेद व्यक्त केला आहे की त्यांच्या होल्डिंग्सच्या केवळ थोड्या टक्केवारीने नफा कमावला आहे. असे म्हटल्यावर, मालमत्ता वर्गात असे कधी होईल हे सांगणे खूपच अवघड आहे.

तळ ओळ

विविधीकरणाचा अर्थ असा नाही की तुम्हाला कोणतेही नुकसान सहन करावे लागणार नाही. संपूर्ण प्रक्रियेनंतर, तुम्ही गुंतवणूक करता तेव्हा काही पैसे गमावणे अजूनही शक्य आहे. शेवटी, जोखीम पूर्णपणे काढून टाकणे शक्य नाही. तथापि, विविधीकरणामुळे तुम्हाला बाजारातील तोट्याचा धोका कमीत कमी शक्यतो कमी करण्यात मदत होते.

पोर्टफोलिओ डायव्हर्सिफिकेशन म्हणजे काय?

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top