संप्रेषणाचे 4 प्रकार

संप्रेषणा

तुमच्या करिअरच्या प्रगतीसाठी मजबूत संवाद कौशल्ये आवश्यक आहेत. जवळपास सर्व नोकऱ्यांसाठी तुम्हाला इतरांशी संवाद साधण्याची आवश्यकता असते, विक्री करायची असो, अंतर्गत प्रकल्पांवर एक संघ म्हणून काम करायचे किंवा इतर कामे पूर्ण करायची. या लेखात, आम्ही चार वेगवेगळ्या प्रकारची संभाषण कौशल्ये आणि तुमच्या व्यावसायिक जीवनात त्यांचा प्रभावीपणे वापर कसा करायचा याबद्दल चर्चा केली आहे.

कम्युनिकेशन म्हणजे काय?

संप्रेषण ही दोन किंवा अधिक व्यक्ती किंवा लोकांच्या गटामध्ये माहितीची देवाणघेवाण किंवा हस्तांतरण करण्याची क्रिया आहे. तांत्रिकदृष्ट्या, प्रत्येक संप्रेषण प्रक्रियेसाठी एक प्रेषक, एक प्राप्तकर्ता, एक संदेश आणि एक माध्यम आवश्यक आहे. संदेशाच्या प्रसारणामध्ये अनेकदा भावना आणि सांस्कृतिक महत्त्व असते. समज आणि समज यांच्यातील फरकांमुळे, संप्रेषण साखळीच्या शेवटी प्राप्तकर्ता मूळ प्रेषकाने अभिप्रेत असलेल्या संदेशाचा त्याच प्रकारे अर्थ लावू शकत नाही. हेच कारण आहे की नियोक्ते चांगले संवाद कौशल्य असलेले उमेदवार शोधतात जे कल्पना आणि संदेश अचूक आणि प्रभावीपणे पोहोचवू शकतात.

संप्रेषण महत्वाचे का आहे?

तुम्ही बिझनेस रिपोर्ट तयार करत असाल, फोन कॉलला उत्तर देत असाल किंवा फक्त मंजुरीसाठी मान हलवत असाल, तुम्ही कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात संवाद साधत आहात. काही नोकऱ्या, जसे की विक्री किंवा सेवेशी संबंधित, मूलभूत पात्रता निकष म्हणून मजबूत परस्पर कौशल्ये आवश्यक असू शकतात. म्हणूनच, चांगली संभाषण कौशल्ये तुम्हाला तुमची कर्तव्ये अधिक प्रभावीपणे पार पाडण्यास मदत करतात. ते तुम्हाला तुमच्या कामाच्या ठिकाणी चांगले नातेसंबंध निर्माण करण्यात आणि तुमच्या करिअरमध्ये तुमच्या यशाची शक्यता वाढवण्यात मदत करतात.

संप्रेषणाचे विविध प्रकार काय आहेत?

संप्रेषणाचे चार प्रकार आहेत: मौखिक, गैर-मौखिक, लिखित आणि दृश्य. बर्‍याच परिस्थितींमध्ये एकच प्रकारचा संवाद वापरला जात असताना, तुम्हाला असे आढळून येईल की काही संप्रेषणांमध्ये एकाच वेळी अनेक भिन्न प्रकारांचे मिश्रण असते. उदाहरणार्थ, ईमेल पाठवण्यामध्ये केवळ लिखित संप्रेषणाचा समावेश असतो, परंतु सादरीकरणात सर्व चार प्रकारचे संप्रेषण समाविष्ट असू शकते.

  1. तोंडी संवाद
  2. अशाब्दिक संवाद
  3. लेखी संवाद
  4. दृश्य संवाद

1. मौखिक संप्रेषण

मौखिक संप्रेषण हा संवादाचा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. यामध्ये माहिती शेअर करण्यासाठी बोलले जाणारे शब्द किंवा सांकेतिक भाषेचा वापर समाविष्ट आहे. तोंडी संप्रेषण एकतर समोरासमोर किंवा मोबाईल फोन, रेडिओ आणि व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंग यांसारख्या इतर माध्यमांद्वारे होऊ शकते. अशा प्रकारे, जर तुमच्या नोकरीमध्ये व्यवसायिक बैठका आयोजित करणे, सादरीकरणे देणे आणि फोन कॉल करणे समाविष्ट असेल, तर तुमचा नियोक्ता तुमच्याकडे चांगले शाब्दिक संभाषण कौशल्य असण्याची अपेक्षा करेल.

2. अशाब्दिक संप्रेषण

गैर-मौखिक संप्रेषणामध्ये आपले विचार आणि भावना सामायिक करण्यासाठी जेश्चर, आवाजाचा टोन, देहबोली आणि चेहर्यावरील हावभाव वापरून निष्क्रिय संप्रेषण समाविष्ट असते. तुम्ही ज्या पद्धतीने कपडे घालता त्याद्वारे तुम्ही गैर-मौखिकपणे संवाद साधू शकता. शाब्दिक संप्रेषण अनेकदा समर्थन करते किंवा जोडते. उदाहरणार्थ, तुमच्या आवाजाचा स्वर आणि तुमची मुद्रा तुमच्या आजूबाजूच्या लोकांना तुमचा मूड किंवा भावना प्रकट करू शकते.

3. लिखित संप्रेषण

लिखित संप्रेषणामध्ये लेखन, टायपिंग किंवा प्रिंटिंगद्वारे संप्रेषण समाविष्ट आहे. हे पत्र, मजकूर संदेश, ईमेल, सोशल मीडिया आणि पुस्तके यांसारख्या माध्यमांद्वारे केले जाते. व्यवसाय लिखित संप्रेषणाला प्राधान्य देऊ शकतात कारण त्यात विकृतीची शक्यता कमी आहे. उदाहरणार्थ, व्यवसाय योजना लिखित स्वरूपात संप्रेषण केल्याने प्रत्येकाला समान संदेश मिळेल आणि भविष्यात कधीही त्याचा संदर्भ घेता येईल याची खात्री होते.

4. व्हिज्युअल संप्रेषण

व्हिज्युअल कम्युनिकेशन माहिती सामायिक करण्यासाठी आलेख, तक्ते, छायाचित्रे, नकाशे आणि लोगो वापरतात. माहिती सुलभ करण्यासाठी हे मुख्यतः मौखिक किंवा लेखी संप्रेषणासह वापरले जाते. उदाहरणार्थ, प्रेझेंटेशन दरम्यान स्लाइड्स आणि फ्लो चार्ट वापरल्याने प्रेक्षकांना जटिल डेटा समजणे सोपे होते.

प्रभावी संप्रेषणासाठी टिपा

कोणत्याही प्रकारच्या संवादामध्ये गैरसमज होऊ शकतो. एक प्रभावी संभाषणकर्ता गैरसमजाची शक्यता कमी करण्याचा प्रयत्न करतो आणि संदेश प्रभावी रीतीने देतो. तुम्हाला प्रभावीपणे संवाद साधण्यात मदत करण्यासाठी येथे काही कृती करण्यायोग्य टिपा आहेत.

  • सर्व प्रकारच्या संप्रेषणासाठी सामान्य टिपा
  • मौखिक संप्रेषण टिपा
  • अशाब्दिक संप्रेषण टिपा
  • लेखी संप्रेषण टिपा
  • व्हिज्युअल संप्रेषण टिपा

सर्व प्रकारच्या संप्रेषणासाठी सामान्य टिपा

खालील टिपा सर्व चार प्रकारचे संप्रेषण वाढविण्यात मदत करतील:

  • गैरसमज होण्याची शक्यता कमी करा. संवादाच्या प्रत्येक टप्प्यातील अडथळे ओळखा आणि ते शक्य तितक्या चांगल्या प्रमाणात दूर करण्याचा प्रयत्न करा. उदाहरणार्थ, तुमचे प्रेक्षक वेगळी भाषा बोलत असल्यास, अनुवादक शोधण्याचा विचार करा.
  • आपल्या प्रेक्षकांना समजून घ्या. जेव्हा तुम्हाला तुमच्या प्रेक्षकांची लोकसंख्या समजते, तेव्हा तुम्ही त्यांच्या समज आणि ज्ञानाच्या पातळीनुसार संदेश शेअर करू शकता.
  • प्राप्तकर्त्याकडून फीडबॅक घ्या. तुमच्या श्रोत्याला तुमचा मेसेज बरोबर मिळाला आहे की नाही हे ओळखण्यासाठी फीडबॅक तुम्हाला मदत करते. त्यानंतर तुम्ही सुधारात्मक उपाय करू शकता आणि गैरसमज आणि गोंधळ टाळण्यासाठी त्यानुसार तुमच्या भविष्यातील संप्रेषण प्रक्रियेत सुधारणा करू शकता.
  • संवादाचे योग्य माध्यम निवडा. फोन कॉल, ईमेल, मजकूर संदेश, सोशल मीडिया, रेडिओ, टीव्ही आणि ऑनलाइन थेट प्रक्षेपण यासह आज अनेक प्रकारचे संप्रेषण चॅनेल उपलब्ध आहेत. प्रत्येक चॅनेलचे स्वतःचे सामर्थ्य आणि कमकुवतपणा आहेत. त्यामुळे, तुमच्या संवादासाठी कोणते चॅनल सर्वात योग्य असेल हे ठरवणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, मोठ्या प्रेक्षकांसह बातम्या शेअर करण्यासाठी एखाद्या कार्यक्रमाचे थेट प्रक्षेपण अधिक प्रभावी असू शकते, तर जटिल, तांत्रिक डेटा मुद्रित दस्तऐवजाद्वारे अधिक चांगल्या प्रकारे पाठविला जाऊ शकतो.

मौखिक संप्रेषण टिपा

शाब्दिक संवाद वाढवण्यासाठी खालील टिप्स वापरा:

  • मजबूत आवाजात आत्मविश्वासाने बोला. जेव्हा तुम्ही लोकांच्या गटाशी बोलत असाल तेव्हा मोठ्याने आणि स्पष्ट व्हा जेणेकरून प्रत्येकजण तुम्हाला योग्यरित्या ऐकू शकेल. तुम्ही शेअर करण्याचा प्रयत्न करत असलेल्या कल्पनांवर तुमच्या आवाजाने आत्मविश्वास निर्माण झाला पाहिजे. सकारात्मक देहबोलीसह आपल्या मौखिक संवादास समर्थन द्या.
  • धीराने ऐका. सक्रिय ऐकणे ही चांगल्या शाब्दिक संप्रेषणाची गुरुकिल्ली आहे. तुम्ही एकमेकांशी संवाद साधत असाल किंवा टीम मीटिंग करत असाल, नेहमी इतरांचे म्हणणे ऐकून घ्या. हे इतरांना महत्त्व आणि सहभागाची जाणीव देईल आणि ते कदाचित तुमचे अधिक लक्षपूर्वक ऐकतील. तुमच्या प्रेक्षकांना काय हवे आहे आणि त्यांना काय वाटते याचीही तुम्हाला कल्पना येईल.
  • स्पष्ट आणि संक्षिप्त व्हा. तुमच्या प्रेक्षकांच्या पातळीनुसार तुमचे शब्द निवडा. उदाहरणार्थ, तांत्रिक नसलेल्या श्रोत्यांशी बोलताना तुम्ही तांत्रिक शब्दभाषा सामान्य व्यक्तीच्या भाषेत बदलली पाहिजे. आवश्यक असल्यास, “उम” आणि “ओके” सारखे फिलर शब्द श्वास घेण्यासाठी विराम देऊन बदला, जेणेकरून हे शब्द तुमच्या प्रेक्षकांचे लक्ष विचलित करणार नाहीत.

अशाब्दिक संप्रेषण टिपा

तुमचा गैर-मौखिक संप्रेषण अधिक प्रभावी होण्यासाठी येथे काही कृती करण्यायोग्य टिपा आहेत:

  • तुमच्या भावना अनुभवा. वेगवेगळ्या भावनांचा तुमच्या शरीरावर शारीरिक प्रभाव कसा पडतो हे पाहण्याचा प्रयत्न करा. उदाहरणार्थ, तुम्हाला असे आढळून येईल की जेव्हाही तुम्हाला गोंधळ वाटतो तेव्हा तुम्ही नकळत नखं काढायला सुरुवात करता. तुमचे शरीर तुमच्या भावनांवर कशी प्रतिक्रिया देते याची जाणीव झाल्यावर तुम्ही प्रतिक्रिया किंवा तुमचे वर्तन सुधारण्यासाठी पावले उचलू शकता.
  • आपल्या देहबोलीबद्दल जागरूक रहा. प्रत्येक वेळी जेव्हा तुम्हाला नकारात्मक मुद्रा आणि अभिव्यक्तींची जाणीव असेल तेव्हा ते सुधारण्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न करा. उदाहरणार्थ, व्यस्त दिवसानंतर तुम्हाला थकल्यासारखे वाटू शकते आणि तुमच्या कार्यसंघासोबत दिवसाच्या शेवटच्या बैठकीदरम्यान तुम्ही खांदे खांदे ठेवू शकता. याची जाणीव होताच तुमचा पवित्रा सरळ करण्याचा प्रयत्न करा. कालांतराने, तुमचे शरीर तुमच्या भावना आणि भावना ज्या प्रकारे संप्रेषण करते त्यावर तुम्ही प्रभुत्व मिळवू शकता.
  • इतरांच्या देहबोलीतून शिका. जर तुम्हाला काही विशिष्ट हावभाव आणि अभिव्यक्ती आढळल्यास जे इतर कोणासाठी चांगले काम करत असतील, तर त्यांची स्वतःसाठी नक्कल करण्याचा प्रयत्न करा. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला दिसले की कोणीतरी फक्त हसत आहे आणि उपहासात्मक टिप्पणीचे उत्तर देण्याऐवजी त्याकडे दुर्लक्ष करत आहे, तर तुम्ही हे तंत्र स्वतःसाठी अशाच सेटिंगमध्ये वापरणे सुरू करू शकता.

लेखी संप्रेषण टिपा

खालील टिपा तुमच्या लेखी संवादाची प्रभावीता वाढवतील:

  • ते लहान आणि सोपे ठेवा. हा सराव गोंधळ टाळेल आणि वेळेची बचत करेल. तुमचा संदेश लिहिताना स्पष्ट व्हा. गैरसमज टाळण्यासाठी गोष्टी सोप्या ठेवा. फक्त प्राप्तकर्त्याला माहित असणे आवश्यक असलेले तपशील समाविष्ट करा. उदाहरणार्थ, तुम्ही विपणन सामग्रीपेक्षा तांत्रिक मार्गदर्शकामध्ये अधिक तपशील समाविष्ट करू शकता.
  • संभाव्य चुकीच्या अर्थाची जाणीव ठेवा. शाब्दिक आणि गैर-मौखिक संप्रेषणामध्ये, तुमच्याकडे इतर अनेक घटक असतात, जसे की तुमचा स्वर, अभिव्यक्ती आणि देहबोली  तुम्ही काय व्यक्त करण्याचा प्रयत्न करत आहात हे प्राप्तकर्त्याला समजण्यास मदत करण्यासाठी. तथापि, लिखित संप्रेषणामध्ये, आपल्या प्राप्तकर्त्यास आपल्या टोनमध्ये प्रवेश नाही, म्हणून ते आपल्या भावनांचा वेगवेगळ्या प्रकारे अर्थ लावू शकतात. उदाहरणार्थ, वाचक विनोद किंवा गंभीर विधान यातील फरक सांगू शकत नाही.
  • तुमचे लेखन प्रूफरीड करा. तुमची पत्रे, ईमेल आणि इतर लिखित संप्रेषणे पाठवण्यापूर्वी ते प्रूफरीड केल्याची खात्री करा. तुम्ही तुमच्यासाठी तुमच्या लेखनाचे पुनरावलोकन करण्यासाठी इतर कोणाला तरी सांगू शकता. हे तुम्हाला चुका सुधारण्यात आणि तुमचा संवाद सुधारण्यात मदत करेल.
  • चांगल्या लेखनाचे नमुने गोळा करा. जेव्हाही तुम्हाला एखादे ईमेल, पॅम्फ्लेट किंवा दस्तऐवज चांगले लिहिलेले आढळतात तेव्हा ते फाइलमध्ये सेव्ह करा. जेव्हा तुम्हाला भविष्यात संवादाचा समान भाग तयार करण्याची आवश्यकता असेल तेव्हा तुम्ही त्याचा संदर्भ घेऊ शकता.

व्हिज्युअल कम्युनिकेशन टिप्स

प्रभावी व्हिज्युअल कम्युनिकेशनसाठी येथे काही टिपा आहेत:

  • तुम्ही समाविष्ट करण्याची योजना करत असलेल्या व्हिज्युअल्सवर फीडबॅक मिळवा. कधीकधी, आपण संप्रेषणामध्ये जोडण्याची योजना आखत असलेल्या दृश्यांमुळे संकल्पना सुलभ होण्याऐवजी गोंधळ होऊ शकतो. तुमचा व्हिज्युअल प्रभावी आहे की नाही हे ठरवण्याचा दुसरा दृष्टीकोन मिळवणे हा एक चांगला मार्ग आहे.
  • तुमचे प्रेक्षक लक्षात ठेवा. फक्त तुमचे प्रेक्षक समजू शकतील असे व्हिज्युअल समाविष्ट करा. आवश्यक असल्यास, शक्य तितक्या सोप्या शब्दांत त्यांना व्हिज्युअल समजावून सांगण्याचा प्रयत्न करा.
संप्रेषणाचे 4 प्रकार

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top